Đây là những cụm từ tôi hay gặp khi đọc báo, nghe những người bạn nửa đùa nửa thật với nhau, hoặc đôi lúc tự tôi nói. Sự khác biệt giữa chúng là gì? Các bài báo, mặc dù viết nhiều về ba từ này, lại không bao giờ định nghĩa, hoặc chí ít giải thích chúng là gì. Đáng tiếc thay, chưa nhà ngôn ngữ học nào bỏ công để định nghĩa chúng. Đến cả chị Google, cũng không mang về câu trả lời thỏa đáng, ngoại trừ một dòng chảy những bài viết, bài báo bài trừ ‘tệ nạn’ này.

Bạn đang xem: Chơi less


*

Dạo chơi một vòng trên search engine của Google

Tôi lờ mờ nghĩ cả ba đều nói đến việc một người có “dính dáng” đến hoạt động đồng tính nữ — lesbian. Thôi thì, nếu không ai rảnh để định nghĩa, tôi thử vậy.

Bị Les

‘Bị’ là một từ rất hay để dùng để bày tỏ thái độ với một việc gì đó. ‘Bị’ nói lên trạng thái thụ động, bị đưa vào một tình thế không mong muốn — như là bị bệnh, bị té, bị sếp mắng. Điều thú vị ở đây, nếu bị bệnh hoặc bị té, tôi hiểu đó là một điều không may mắn, khó kiểm soát. Thế còn bị sếp mắng? Liệu người ta đã làm gì, hay không làm gì, để một người với mối quan hệ làm việc phải mắng? Người ta có đang thực hiện đúng trách nhiệm? Nên hóa ra, chữ ‘bị’ lại được dùng cho mọi thể loại nạn nhân (victim), dù muốn hay không, và cũng không để tâm đến trách nhiệm của người ‘nạn nhân’.

Nói một người ‘bị’ Les, hay bị ‘Gay’ (đấy là tôi chưa định nghĩa Les và Gay), đang nói đến việc họ đang mắc một căn bệnh không mong muốn. Nó hàm ý họ không chọn để như vậy, nhưng lại ra vẻ là họ thiếu trách nhiệm, thiếu tự chủ với cuộc đời của họ. Ôi chao, một từ thiệt phức tạp.

“Tôi rất tiếc là bạn đã bị xe đụng, nhưng lẽ ra bạn không nên đi xe” !?

Chơi Les

Thời còn đại học, tôi hay được hỏi: “Hai đứa chơi les à?”. ‘Chơi’ hay được hiểu như là một trò chơi, thứ gì đó chóng vánh, mang tính cho-vui-là-chính. Có thể người dùng chữ này khi nói về hai bạn nữ đang nghĩ họ đang thử nghiệm giới tính, chưa nghĩ gì nhiều đến tương lai.

Cũng như nói ai đó ‘chơi thuốc’, nó nói đến việc người đó có quyền lựa chọn không chơi, chỉ là họ không kiềm chế được bản thân nên ‘sa đọa’.

“Bạn có thể ngưng chơi les nếu bạn muốn”.

Khía cạnh thứ hai của từ ‘chơi’ nói đến một điều không có thật, một thứ chỉ nhìn thấy trên màn hình, rê chuột và click. Lesbians không có thật, họ chỉ là một khái niệm vô thực, chỉ là hư cấu trong trí tưởng tượng của một số người.

Làm Les

Cụm này tôi lại hay nghe các bạn đồng tính nữ nói/viết về bản thân. ‘Làm’ nói đến việc lao động, là một công việc ta làm để kiếm tiền, hay đánh đổi điều gì đó. Nó vẫn là một phần quan trọng của cuộc sống, nhưng ta có thể quay về không làm nữa khi tối cần thiết.

Như thể những người phụ nữ thế hệ của mẹ tôi vẫn hay nói, đi ‘làm dâu’, đó là việc mang tính trách nhiệm, việc gì đó ta ‘phải làm’. Dù đó là một danh sách dài ngoằng để đánh dấu tick vào, khi nào đánh đủ chừng ấy dấu, ta được một chứng nhận là ta đủ cho vai trò/vai diễn đó. Nó làm ta thốt lên với nỗi sợ hãi, rằng việc này cực khổ lắm, nhưng vẫn phải làm thôi. Một tinh thần chịu đựng mà tới thời đại này tôi không hiểu tại sao người phụ nữ vẫn phải ‘làm’.

Xem thêm: Mua Sữa Rửa Mặt Purity Chính Hãng Giá Tốt 2021 Tại Mỹ, Sữa Rửa Mặt Philosophy Purity Made Simple One

Một số người phụ nữ làm việc dựa trên tình dục, họ hay nói họ ‘làm đĩ’. Điều này tôi thấy chính xác, vì họ làm và họ kiếm đươc tiền từ sức lao động đó. Đằng này, khi ‘làm les’, tôi thấy chẳng ai trả tiền công cho ai !?

“Tôi làm les cũng lâu rồi, nhưng chưa tìm được hạnh phúc.”

— Trong một viral tweet gần đây, Alexander Leon — Writer & activist. LGBT+ rights, anti-racism, mental health có viết:

“Queer people don’t grow up as ourselves, we grow up playing a version of ourselves that sacrifices authenticity to minimise humiliation & prejudice. The massive task of our adult lives is to unpick which parts of ourselves are truly us & which parts we’ve created to protect us.”

Tôi xin tạm dịch:

“Những người không dị tính hoặc không phải là giới tính khi sinh của mình thường không được lớn lên một cách tự nhiên như bản thân, chúng ta phải lớn lên với một phiên bản khác bản thân, nơi mà ta hy sinh sự thật của mình để hạn chế sự xấu hổ và định kiến. Công việc nặng nề của ta khi trưởng thành là phải lựa chọn những phần nào là ta, loại bỏ phần nào ta tự tạo ra để bảo vệ mình.”

Lớn lên với những câu hỏi, những bài báo về đồng tính, tôi và các bạn của tôi bị dẫn dắt để tin rằng đó là:- một lối sống tội lỗi.- một phong trào dị hợm.- một sự khổ sở không cần thiết.

Đôi lúc, có ai đó tích cực hơn, thì sẽ nói rằng họ không kì thị giới tính này nữa, vì:- miễn sao sống có ích cho xã hội.- bị đồng tính nên đáng thương.- sẽ qua giai đoạn đó thôi.

Tôi nghĩ không chỉ tôi, mà thế hệ của tôi, đã lớn lên với những điều tương tự. Không chỉ có lesbian, mà là tất cả những ai không dị tính, không thuộc giới tính khi mình sinh ra, đều phải đi qua. Luôn có những lúc phải giấu mình đi, tự xấu hổ với bản thân, hoặc đơn giản là chỉ biết lắng nghe và ca tụng tình yêu của những người dị tính.

Đáng buồn hơn, không chỉ là những định kiến, mà đó là cấu trúc của xã hội đã không được xây dựng cho cộng đồng này. Luật pháp, văn chương, phim ảnh, quảng cáo…rất ít khi họ tìm thấy mình trong đó. Và một lần nữa trở thành vô hình. Bị đẩy ra rìa của xã hội một cách rất ư nhẹ nhàng, họ ít khi cãi lại được, vì chẳng ai la hét vào mặt họ, chẳng ai ném đá hay thiêu sống họ, chỉ là họ không tồn tại — hoặc nếu có, thì là một cái gì đó hư cấu, cho vui, không đáng bận tâm.

Lại còn có các bài báo ở một kênh báo nổi tiếng tại Việt Nam khuyên nhủ khi được phát hiện là les, thì bạn vẫn có thể “trở lại bình thường” nếu có đủ nỗ lực để thay đổi bản thân.

Như là một guồng quay, rất dễ để những người thuộc thế hệ của tôi, những người queer, tự ghét chính bản thân mình. Nỗi ghê sợ đồng tính của chính mình (internalised homophobia) đã phá hủy đi lòng tự trọng của nhiều người, làm họ tự chối bỏ sự thật, chối bỏ bản thân, và dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng hơn.

Là Lesbian

Tôi đã nghĩ tôi ước các bài báo, các bạn bè của tôi thay ‘bị’, ‘chơi’, ‘làm’ với ‘là’. Lúc đó, tôi không phải nạn nhân, tôi không quyết định chơi hay ngừng chơi, và không ai bắt buộc tôi phải làm. Tôi chỉ là thôi.

Tôi cũng muốn các bài báo không nhấn mạnh ai đó là ‘đồng tính nữ’ hay ‘đồng tính nam’ khi chuyện đó chẳng hề liên quan đến tội danh mà họ đang phạm phải. Nếu như họ luôn nhấn mạnh giới tính, ắt hẳn từ ‘dị tính’ sẽ thành top trend.

Khi nói ai đó ‘bị les’, ta đang kì thị họ. Khi nói ai đó ‘chơi les’, ta đang xem nhẹ họ. Và khi nói chính ta đang ‘làm les’, ta tự ghét bản thân mình.

Qua đó, tôi chúc các bạn ‘bị les’, ‘chơi les’, hoặc ‘làm les’, cũng như những bạn queer, vững tin hơn về bản thân, lắng nghe mình nhiều hơn nghe báo chí, phim ảnh, bạn bè, và có đủ dũng cảm để làm công việc nặng nề nhưng quan trọng đó: lựa chọn những phần nào là ta, loại bỏ phần nào ta tự tạo ra để bảo vệ mình.